Self-Awareness – Tự nhận thức – chìa khóa vàng để làm chủ cảm xúc và hành vi

Self-Awareness – Tự nhận thức

chìa khóa vàng để làm chủ cảm xúc và hành vi

I. Định Nghĩa: Tự Nhận Thức (Self-Awareness) Là Gì?

Tự nhận thức là khả năng một cá nhân nhận diện, hiểu rõ trạng thái cảm xúc, suy nghĩ, động cơ, giá trị, điểm mạnh/yếu và cả ảnh hưởng của mình đến người khác trong từng hoàn cảnh cụ thể.

• Daniel Goleman (cha đẻ của trí tuệ cảm xúc EQ) nhấn mạnh: “Tự nhận thức là năng lực cốt lõi để phát triển trí tuệ cảm xúc, làm chủ bản thân và thành công lâu dài.”

• Đối với chuyên viên IT, Security/SOC, tự nhận thức giúp giữ vững sự tỉnh táo, chủ động kiểm soát hành vi trong môi trường biến động và áp lực cao.

II. Vì Sao Tự Nhận Thức Là Nền Tảng Của Làm Chủ Bản Thân?

1. Biết mình là ai, muốn gì → Chủ động đặt mục tiêu và xây dựng chiến lược hành động phù hợp.

2. Nhận diện sớm cảm xúc tiêu cực → Giảm nguy cơ bốc đồng, stress, burnout.

3. Phát hiện “góc khuất” bản thân → Từ đó điều chỉnh, phát triển bền vững và không ngừng hoàn thiện.

III. Các Phương Pháp Thực Hành Tự Nhận Thức

1. Viết Nhật Ký Cảm Xúc (Emotional Journaling)

• Ghi chép lại cảm xúc, suy nghĩ, các sự kiện nổi bật mỗi ngày.

• Đặt câu hỏi cho bản thân: “Hôm nay mình cảm thấy gì?”, “Vì sao mình phản ứng như vậy?”

• Phân tích lại mỗi tuần để nhận ra các “mẫu hình” cảm xúc/hành vi lặp đi lặp lại.

2. Thiền Chánh Niệm (Mindfulness Meditation)

• Dành 5–10 phút/ngày quan sát cảm xúc, hơi thở, cơ thể – không phán xét.

• Giúp nhận diện trạng thái nội tâm ngay tại thời điểm hiện tại (here and now).

• Ứng dụng phổ biến: Headspace, Calm, Simple Habit…

3. Phản Hồi 360 Độ (360-degree Feedback)

• Hỏi ý kiến từ đồng nghiệp, bạn bè, người thân về những điểm mạnh, điểm yếu hoặc phong cách giao tiếp của mình.

• So sánh sự tự nhận thức của bản thân với nhận định của người khác để phát hiện “điểm mù” (blind spots).

4. Soi Chiếu Bằng Câu Hỏi Phản Tư (Self-reflective Questions)

• Trước và sau mỗi sự kiện quan trọng, đặt các câu hỏi:

  • “Mình đã cảm thấy/thể hiện như thế nào?”

  • “Lý do sâu xa khiến mình hành động như vậy?”

  • “Nếu được làm lại, mình sẽ thay đổi gì?”

5. Tham Gia Các Bài Test Tâm Lý Uy Tín

• MBTI (Myers-Briggs Type Indicator): Phân tích kiểu tính cách cá nhân.

• Big Five (OCEAN): Đánh giá các yếu tố tính cách chính (Hướng ngoại, Tận tâm, Cởi mở, Hòa đồng, Ổn định cảm xúc).

• EQ Test: Đo lường trí tuệ cảm xúc.

• Johari Window: Phân tích vùng biết/không biết về bản thân.

IV. Kỹ Thuật Soi Chiếu Cảm Xúc Đơn Giản Mỗi Ngày

a. Kỹ thuật “Stop – Pause – Name”

• Stop: Dừng lại khi nhận thấy cảm xúc dâng lên.

• Pause: Thở sâu 3 lần để bình tĩnh lại.

• Name: Gọi tên cảm xúc thật (VD: “Mình đang tức giận/vui vẻ/hào hứng/lo lắng”).

b. Kỹ thuật “5 Whys” (5 Tại sao)

• Khi có cảm xúc mạnh hoặc hành động bất thường, hãy hỏi “Tại sao?” đến 5 lần để tìm ra gốc rễ thực sự của vấn đề.

c. Kỹ thuật “Mirror Talk”

• Đứng trước gương, tự hỏi bản thân “Mình đang thực sự cảm thấy gì? Điều gì làm mình sợ/hào hứng/vui/buồn?”

Tự nhận thức không phải là điểm đến mà là hành trình liên tục khám phá, đối diện và hoàn thiện chính mình. Đây là nền tảng của mọi kỹ năng làm chủ bản thân, từ kiểm soát cảm xúc, xây dựng thói quen tốt, đến phát triển sự nghiệp bền vững – nhất là trong môi trường công nghệ, bảo mật với nhiều áp lực và thay đổi nhanh chóng.

Lời khuyên:

• Hãy kiên trì rèn luyện, chấp nhận sự thật về bản thân, dũng cảm đón nhận phản hồi và luôn mở lòng học hỏi.